29 июля, 2025 - 10:33
Биз бюгюн окъуучуларыбызны мектепни быйыл бошагъан жашларыбыздан бири Асанланы Даут бла шагъырейлендирирге сюебиз. Ол Нальчикни бир-бир дерследен терен билим берген 9-чу номерли школун айырмалы тауусханды. Кеси да ЕГЭ-леде 100 балгъа тийишли болгъанланы тизмесине къошулгъанды. Аллай бийик эсепге уа сынауланы арасында эм къыйыннга саналгъанладан биринден – информатикадан – тийишли болгъанын а бютюнда белгилерчады.
Андан сора да, ол «Яндекс.Лицей» билим бериу проектни жетишимли бошагъанды. Окъуучуланы 12-чи ачыкъ Шимал-Кавказ олимпиадаларыны информатикадан призёруду. Математикадан а 33-чю «Сигма» илму-излем конференцияны республика даражасында – призёр, мектепде бардырылгъан олимпиадада уа алчы болгъанды.
- Даут, эм алгъа, алгъышлайбыз ЕГЭ-де аллай бийик баллгъа тийишли болгъанынг бла. Къаллайладыла аны бла байламлы сезимлеринг, сакълагъанмыса аллай эсепни?
- Алгъышлагъаныгъыз ючюн сау болугъуз. Информатика ЕГЭ-леде эм къыйын сынаугъа саналгъанын кёпле биледиле. Аны себепли уа артыкъ бек да ийнанмагъанма, болсада ышаннган а этгенме.
Нек дегенде сынау къыйын болгъанын белгиледик. Аны ючюн бериле болур тёрт сагъат да бу экзаменни жазаргъа. Алгъаракъ бошаргъа да боллукъ эди, алай мен а берилген онгланы барысын да хайырланыргъа керекди деген акъылдама. Аны ючюн терк да кетмегенме, ахырына дери туруп, хар номерге жангыдан къарагъанма къалай тамамлагъаныма.
- Къачандан башлап эмда къалай хазырланнганса сынаулагъа?
- Бир къырал сынаулагъа тынгылы хазырланып онунчу классдан башлагъанма эмда экзаменлени кеслерине барып къалгъынчы дери тынчайгъанма деп айталлыкъ тюйюлме. Сегизинчиде болгъанымда «Яндекс. Лицейге» кирген эдим окъургъа, ары да сынауланы иги берип, алай баргъанма.
Бу проектге кёре билим алгъаным а информатикадан ангылаууму айнытыргъа да ахшы амал болгъанды. Нек дегенде биз программаланы къураргъа, аланы «тиллерине» тюшюннгенбиз анда.
Андан тышында уа, бир къауум устазны онлайн халда дерслерине къарап, сёз ючюн, информатикадан алай да юйреннгенме. Былайда Алексей Кабановну дерслерин белгилерге сюеме.
Школда окъутхан устазым Светлана Волковскаягъа да ыразыма. Ол практика жаны бла аслам затха тюшюндюргенди. Нек дегенде къайсы теорияны да практика бла бегейтирге керек болады.
Информатикадан Нальчикде репетиторум Елена Анатольевна Малининады. Анга бютюн ыразыма, ансыз жюз баллны не хазна алаллыкъ болур эдим.
- Сора окъуучу ЕГЭ-де эм бийик эсепни алыр ючюн, анга репетитор керек болады деген оюмдамыса?
- Хау, ол алайды. Сен кесинг кёпню ангылайма, билеме дегенликге, не аз да бир бош халатны жиберип къойсанг, эсебинг да алаша болуп къалады. Сынамлы адамла уа бизге, жаш тёлюге, аллай халатланы ычхындырмазгъа, эсли болургъа, акъылынгы ол тамамлай тургъан ишинг бла байламлыкъда тутаргъа юйретедиле.
- Сынауланы аллындагъы кюнде бирле къадалып къайтарадыла темаланы, бирсиле уа башларын солургъа къоядыла, эслерин тынчайтадыла. Къайсыларынданма дерге боллукъса?
- Кертисин айтсам, къууанып хазырланнганма да экзаменлеге, артда апрельге жетгенибизде, къыйналгъанымы, эрикгенме деген сагъышха жетгеними ангылагъан эдим. Алай бла эки ыйыкъны тургъанма, кесиме, башыма солургъа эркинлик бергенме. Тышына чыгъып, таза хауада солуп, шахарда ары-бери да жюрюгенме.
Ызы бла уа, кесиме келип, жангыдан башладым тынгылы хазырланып. Сынауну кесине барып къалгъынчы дери да хазырланнганымы тохтатмагъанма.
Экзаменни аллында адам къыйналмайды, ол стресс болмайды, дегеннге ийнанмайма. Сёз ючюн, биринчи сынауум математикадан болгъан эди, анга бек жарсып баргъанма. Къалай-алай эсе да, экзаменде «насыбы тутхан» деген зат да болгъанына уа ийнанама.
- Бирси сынауларынгы уа къалай бергенсе?
- Орус тилден – 97, математиканы профильли тюрлюсюнден а 95 балл алгъанма. Алагъа да Интернетни болушлугъу бла хазырланнганма. Былайда математикадан Александр Коровяковну белгилерге сюеме.
«Насыбы тутханны» юсюнден айтханда, сёз ючюн, орус тилден орфографиядан эки халат ычхындыргъанма. Аладан бирин, артда ишими жангыдан окъугъанымда эслеп, кесим тюзетгенме. Экинчисин а кёрмей къойгъанма, аны ючюн а 97 балл алгъанма. Экинчисин да кёрсем эди, бу дерсден да эсебим 100 балл боллукъ эди.
- ЕГЭ-ни юсюнден кёз къарамынг а къалайды?
- Аны юсюнден айтырча уллу билимим да болмаз, алай эсе да, жаш адамла сынауланы жаланда бир кере берип, окъуугъа алай кирирге боллугъун жаратама. Бийик окъуу юйлени кеслеринде экзамен берирге керек болмагъанын.
Андан сора да, тынгылы хазырланып, юйренип турсанг, сынауну кесинг окъуна 80 баллгъа бераллыкъса, деп сунама. Аллай эсепле бла уа даражалы жерге кирип, билим алыргъа боллукъду.
- Кесинг а окъургъа къайры барыргъа эм къайда окъургъа сюериксе, энчи ол ызны нек сайлагъанса?
- Къайда окъургъа сюйген шахарымы сайлагъанма. Ол, сёзсюз, Санкт-Петербургду. Анда атам, аппам да жашагъан кезиуле болгъандыла. Бюгюнлюкде мында жууукъларым-ахлуларым бардыла, аны себепли кесимлей къаллыкъ тюйюлме.
Къайсы факультетни, ызны сайларыгъымда уа алыкъа толусунлай тохташмагъанма. Информатикадан ЕГЭ-ни бергеним сартын а, ангылагъан болурсуз IT-технологияла жаны бла усталыкъны сюйгеними. Аны себепли тарыхы узун болгъан вузну сайларыкъма.
- Окъуудан тышында уа нени жаратаса?
- Спорт гимнастикагъа жюрюйме, велосипедде учаргъа да сюеме.
- Бюгюнлюкде окъуугъа кирирге хазырлана тургъан жаш тёлюге не дерге сюесе?
- Къайда да, не заманда да кеслерини билимлерине, окъууларына ышансынла. Аланы барысына да сюйген жерлерине кирип, усталыкъ да алырларын тежейме. Жашлыкъ, студент жылла уа – ала жаланда зауукълу чакъла, учунуулукъ тюйюлдюле. Заманны бошуна ашырмай, жашау берген онгланы толусунлай хайырланыуну тюз кёреме. Алай болса, биз тутхан ишибизни усталары болуп, ёз хунерибиз бла жамауатны айныууна къошумчулукъ да эталлыкъбыз.
Мокъаланы Зухура.
