16 сентября, 2025 - 09:24
Токълуланы Жаннета Нальчикни 2-чи номерли лицейинде билим алгъанды. Окъуучуланы битеуроссей дерс олимпиадаларыны праводан, орус тилден, тарыхдан, обществознаниядан регион даражалы урумларында да жетишимли болгъанлай тургъанды. Акъылманыбыз Мечиланы Кязимни 165-жыллыгъына малкъар, орус тилледе да республикалы эришиуге эсселе жазгъанды. Тауча хазырлагъан иши ючюн экинчи жерни алгъанды, орусча жазгъаны уа Гран-при даражада белгиленнгенди. Андан сора да, орус тилден быйыл КъМКъУ бардыргъан регион, Шимал-Кавказ олимпиадалада да жетишимли болгъанды.
Биринчи классдан да бешлеге окъугъан къызчыкъ ЕГЭ-лерин да бийик баллагъа берип, алтын майдалгъа кертиси бла да тийишли болгъанын ачыкълагъанды. Алай бла тарыхдан – 90, орус тилден – 89, обществознаниядан 86 баллагъа жазып, математиканы мурдорлу тюрлюсюнден да беш алгъанды. Биз аны бла муратларыны, къайсы жолну сайлагъаныны юсюнден ушакъ этгенбиз.
- Жаннета, эм алгъа алгъышлайбыз лицейни жетишимли бошагъанынг бла. Сакълагъанмыса аллай бийик балланы?
- Сау болугъуз, алгъышлагъаныгъыз ючюн. Сынауланы юслеринден айтсам, алагъа алгъадан да кёлюм бла хазырланнганма. Математикагъа бла тарыхха бегирек эс бургъанымы да жашырмайма. Математиканы онунчу классны бошагъан кезиуюмде окъуна берген эдим. Бу дерсни иги билеме деп айталлыкъма, анга жаланда юч айны ичинде хазырланып, алай жазгъан эдим ЕГЭ-ни. Алай бла 11-чи классда математикада дерсге жюрюмезге эркинлигим болуп, ол заманны уа бирси сынаулагъа хазырланыргъа хайырланнганма. Кесине базынып, бу амалны алгъадан хайырланнган адамгъа, ЕГЭ-леге хазырланыргъа заманы бир кесек эркинирек болады.
Тарыхха кеси аллыма да хазырланнганма Интернетни амалы бла. Аны бла бирге репетиторлагъа да жюрюгенме. Сёз ючюн, Циала Лериевна Харибашвили аслам затха тюшюндюргенин айталлыкъма. Ол башха-башха амалланы кёп хайырланнганды практика бла байламлы. Сора заманны да тас этмезге, аны тап хайырлана билирге юйретгенди.
Обществознаниядан КъМКъУ-да Мурат Хаконов тюшюндюргенди. Аланы экисине да жаш тёлю бла ишлей билгенлери ючюн ыразыма, усталыкъ даражалары ючюн хурметим да уллуду.
- ЕГЭ-ни барлыгъы – ол бюгюннгю жаш тёлюге онгла беремиди?
- Айхай да, береди. Арт кезиуде кёпле ангылай башлагъандыла сынауланы жаланда мектепде жазып, артда уа окъуу юйледе да къайтарып берирге керек болмагъаны – ол ахшы амалладан бири болгъанын. Андан сора да, бир ненча вузгъа къагъытларынгы берирге, окъуугъа да аланы башха-башхаларына кирип къалсанг да, сайларгъа онгну барлыгъы игиди деп сунама.
Бир къырал сынауланы тынчлыкълы амалладан бирине санайма. Алай эсе да, биз къайсы бирибиз да ЕГЭ-леде бийик балланы сакълагъанлыкъгъа, неда биз аланы экзаменде алгъан окъуна этгенликге да, алада алыннган эсепле – ала барысы да адамны билимин, окъуулулугъун толусунлай ачыкълайдыла деб а айталмайма. Нек дегенде биз бийик баллагъа талпыннганлыкъгъа, экзаменде хар заманда да «насыбы тутхан» деген зат болгъанлай къалады.
- Сынауну жазып бошап, андан чыкъгъанлай, бирле терк окъуна ишлеринде халат ычхындыргъан болурбузму деп, аны излеп тохтайдыла. Дагъыда сорлугъум: жаш тёлюге репетитор бла ишлегенни бармыды себеби?
- Кертисин айтсам, юйге келгенлей, мен да ЕГЭ-лени къалай жазгъанымы тинтирге, билирге ашыкъгъанма. Айтырыгъым – ол иги тюйюлдю, аны хатасындан къыйналгъан бек этесе. Андан эсе, хар затны болгъаныча къояргъа, энди зат тюрленмезлигин да ангыларгъа эмда солургъа керекди.
Кертиди, адам аны ишин этсе, ЕГЭ-леге кесинлей да хазырланаллыкъды. Алай аны къаты низамы болургъа, низамны да тийишлисича даражада къурай билирге керекди. Нек дегенде Бир къырал сынаулагъа хазырланыуну, къалау-къалау китапланы окъуунуча угъай, бир тынгылы ызгъа кёре юйрениунюча кёреме эмда сеземе. Аны себепли уа репетитор керекди. Нек дегенде ол кесини сынамыны кючю, болушлугъу бла жаш адамны низамгъа, заманын тап юлеше билирге юйретеди. Андан сора да, Интернетден эсе, устаз бла бетден-бетге бардырылгъан дерсни бютюн къыйматлыгъа санайма.
- Къайры окъургъа барыргъа сюесе? Юйде уа ыразымыдыла анга?
- Сайлауума юйде ыразыдыла, хау. Алгъадан да биле эдим гуманитар жаны бла окъуугъа барлыгъымы, алай, энчи биринде тохташалмай тургъанма. Энди уа юристлени хазырлагъан факультетде – кюндюз, тарых бёлюмде уа заочно окъур муратдама. Нек дегенде магистр ишни тарыхдан къорууларгъады акъылым, ол а преподаватель болургъа сюйгеним бла байламлыды.
Сёзсюз, Москвагъа барлыкъма билим алыргъа. Прокуратураны университетинден, ара шахарны Педагогикалы къырал университетинден неда РФ-ни Правительствосунда финансла университетден бирин сайларыкъма. Алай эсе да, магистратурагъа уа МГУ-гъа барыргъа сюерикме. Нек дегенде ол уллу да, сейир да тарыхы болгъан окъуу юйдю. Даражасы да анга кёреди.
- Тарых шартланы тюзлюклерин, кертиликлерин билген – ол бу бёлюмде окъуулулукъну, билимни бийик даражасыды. Не бла сейирди санга бу илму?
- Кертиди, тарыхда тюз информацияны тапхан тынч тюйюлдю, жалгъаны асламды. Ма ол кертини излеген заманынг, аны кезиуюнде уа кёпню биле, ангылай да баргъанынг тартады мени кесине. Алай бла уа бютюнда аслам затны тюзю неде болгъанын билирге учунаса, илхамынг да ачыла барады.
- Политиканы бла тиширыуну уа бир бирге байламлыкъда кёремисе?
- Айхай да, кёреме. Тиширыу бла политика – ала бир бирге бир да болмагъанча аламат келишедиле деп сунама. Тарыхдан репетиторум да айта эди алай, ала бир бирлерине артыкъ келишмейдиле деп. Мен а аны таурухха санайма. Адамны мураты болса, ол аны ишин этсе, нени да бирге келишдирирге жарарыкъ сунама. Айхай да, аллай ышан хар кимге берилип да къала болмаз – ол къадарны буйрукъну саугъасыды.
Дагъыда ингилиз тилни бютюн терен билирге сюеме. Сёлешген, окъугъан да иги этеме анда, алай бу жаны бла репетиторлукъ этерча билимими ёсдюрлюкме. Андан сора да, япон неда къытай тилге юйренирикме. Нек дегенде бюгюнлюкде бу тиллеге къыралыбызда излем да уллуду. Тыш къыраллы тилледе сёлеше билиу – адамгъа жангы онгланы ачхан шарт болгъанын жашау эртте ачыкълагъанын барыбыз да кёребиз.
Ушакъны Трамланы Зухура бардыргъанды.
