18 ноября, 2025 - 09:10
Лэскэн районым хыхьэ Хьэтуей къуажэр ТэрчкIэ къиIэпхъукIыу Урыху псым и Iуфэм къызэрытIысрэ илъэси 175-рэ зэрырикъур жылэм Iэтауэ щагъэлъэпIащ. Махуэшхуэм екIуу зыхуагъэхьэзырат: ихъуреягъкIэ нэм къиплъыхьыр гур хэзыгъахъуэт, дэтхэнэ зы теплъэгъуэми жылэм тхыдэ къулей и щIыбагъ къызэрыдэлъыр хэплъагъуэрти, абы и нобэрей гъащIэр дахэкIэ гъэнщIауэ, и къэкIуэнур фIым ухуэзышэу зэрыщытри зыхыуигъащIэрт. Къуажэм дэт IуэхущIапIэ псоми я зэфIэкIыр зыхуэдэм, я ехъулIэныгъэхэм ущызыгъэгъуазэ лэжьыгъэхэр утыку кърахьат. ЕджапIэ бжыхьым и кIыхьагъкIэ жылэм къыдэкIа цIыху цIэрыIуэхэм, унэтIыныгъэ зэхуэмыдэхэм къыщыхэжаныкIахэм я сурэтхэр зытет стендыр щыфIэдзат. ЦIыхухэм я нэгум гуфIэгъуэр кърихти, зыр зым хуэгуапэу махуэшхуэм фIыгъуэ къахудэкIуэну зэхъуэхъужхэрт.
Илъэси 175-рэ зи щIыбагъ къыдэлъ жылэм зыужьыныгъэ хъарзынэхэр иIэурэ къекIуэкIащ. Иужьрей илъэсхэм хэпщIыкIыу къуажэ гъащIэр ефIэкIуащ, и теплъэращи, и къабзагъкIи зэрагъэдэхакIи, дагъуэншэщ, жыпIэнурамэ, жэнэт лъахэ цIыкIум хуэдэщ. Жылэм дэт IуэхущIапIэхэр зытет уэрамыр щхъуэнтIагъэр ебэкIыу ягъэдэхащ, уэздыгъэхэр щыфIадзащ, тетIысхьэпIэхэр щагъэуващ, зэмыфэгъуу зэщIэблэ псыутхыр ЩэнхабзэмкIэ унэм и утым деж щытщ. А уэрамым и дыхьэпIэм деж щагъэуващ «ИугъащIэ Хьэтуей!» псалъэхэр зытет аркэ дэгъуэр. Къуажэм и уэрам нэхъыщхьэм и кIыхьагъкIэ жыгыщIэ цIыкIухэр щыхасэщ, уэздыгъэхэмкIэ зэщIагъэнэхуащ. Жылэм и ехъулIэныгъэшхуэхэм ящыщщ 2021 гъэм екIуэкIа «КъБР-м и къуажэ нэхъыфI» республикэ зэпеуэм япэ увыпIэр къызэрыщихьар. Апхуэдэу курыт школым бжьыпэр щиубыдащ «Си бзэ – си псэ, си дуней», «ЕджакIуэхэм щэнхабзэ щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ зэфIэкI лъагэхэр къэзыгъэлъэгъуа егъэджэныгъэ IуэхущIапIэ нэхъыфI» республикэ зэпеуэхэм, къуажэм дэт сабий садыр щытекIуащ «Урысейм и сабий гъэсапIэ нэхъыфI» урысейпсо зэхьэзэхуэм.
Хэку зауэшхуэр щекIуэкIа илъэсхэм Хьэтуей къуажэм щыщу цIыху 360-рэ фронтым Iухьащ. Куэдым я гъащIэр щIатащ къэралым, абы и цIыхухэм я мамыр псэукIэм. Абыхэм я лIыхъужьыгъэм хуэгъэпса фэеплъыр курыт школым и пщIантIэм дэтщ. Абы и лъэныкъуэкIэ мафIэ лыгъейм псэууэ къыхэкIыжа ветеранхэр нэхъ гулъытэншэ хъуауэ къилъытэрт къуажэ администрацэм и унафэщI ДзыхьмыщI Анзори, ар зригъэзэкIуэжу, зауэми лIыгъэ щызезыхьа, иужькIэ псэукIэр зэфIэгъэувэжыными зи гуащIэ хэзылъхьа цIыхуи 174-м я цIэ-унэцIэхэр зытет фэеплъыр а щIыпIэ дыдэм деж щигъэуващ.
Нобэ къэралым и щхьэхуитыныгъэм щIэбэн зауэлI куэдми хуэдэу, Хьэтуейм и щIэблэм ящыщхэри хэтщ дзэ Iуэху хэхам. «Зауэ тыншрэ шэ фэбжьыфIрэ щыIэкъым» жаIэ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ди щIалэхэм яхэтщ Хэкум и пащхьэм щаIэ къалэныр ягъэзащIэу зи гъащIэр зытахэр. ДзыхьмыщIхэ Хьэжмуратрэ Казбекрэ, Бетрожь Аслъэнджэрий, ХьэщIэлIхэ Муратрэ Астемыррэ, МэшылI Амур, БищIо Рустам, Танокъуэ Астемыр сымэ я лIыгъэмрэ хахуагъэмрэ къуажэдэсхэр ирогушхуэ икIи абыхэм я щIыхьым хуэгъэпсауэ Фэеплъым и аллея къызэIуахащ.
И цIыху пажэхэр гъэлъэпIэным, абыхэм яхуэфэщэн пщIэ егъэгъуэтыным сытым дежи гулъытэ хуэзыщI жылэжьщ Хьэтуейр. Къыщалъхуа къуажэм и мызакъуэу, республикэ псор зэрыгушхуэщ лъэпкъ литературэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа, абы и тхыдэм увыпIэ щхьэхуэ щызыубыда усакIуэ, тхакIуэ цIэрыIуэхэу Нало Зауррэ Ахьмэдхъанрэ. Зи зэчийрэ зэфIэкIкIэ къызыдэкIа къуажэм и цIэр зыгъэIуа зэкъуэшхэм я къалэмыпэм къыщIэкIа сатырхэр тету скъар мывэм къыхэщIыкIа тхылъхэр школ пщIантIэм щагъэуващ.
ГуфIэгъуэ зэхыхьэм щыпащащ ЩэнхабзэмкIэ унэм. Хьэтуейм и махуэшхуэр даIыгъыну къахуеблэгъат КъБР-м и Правительствэм, Парламентым, министерствэ, IуэхущIапIэ щхьэхуэхэм я лIыкIуэхэри. Абыхэм Хьэтуейм и блэкIам, и нобэм, и къэкIуэнум теухуауэ псалъэ дахэ, хъуэхъу куэд жаIащ, жылэм и жылагъуэ гъащIэм жыджэру хэтхэр ЩIыхь, ФIыщIэ тхылъхэмкIэ ягъэпэжащ.
Къуажэ администрацэм и унафэщI ДзыхьмыщI Анзор тепсэлъыхьащ жылэм и щыIэкIэ-псэукIэм, абы зригъэхъулIахэмрэ адэкIэ къыпэщылъхэмрэ.
- Хьэтуейдэсхэр лэжьыгъэм имыгъэщхьэх, къапэщыт къалэнхэр нэсу зыфIэзыгъэкIыфI, ехъулIэныгъэхэр зыIэрызыгъэхьэф цIыхухэщ. Абы и щыхьэтщ къуажэм иIэ псэкIэр. Нобэ Хьэтуейр зызыужьа къуажэ дахэщ, Лэскэн районым и жылагъуэ, щэнхабзэ, экономикэ гъащIэм хуэфэщэн увыпIэ щиIыгъыу, - жиIащ ДзыхьмыщI Анзор. – Иужьрей илъэсхэм къуажэм и IуэхущIапIэ куэд къэдгъэщIэрэщIэжащ, жылагъуэ щIыпIэхэр зэIузэпэщ тщIыжащ. IэнатIэ зэхуэмыдэхэм щекIуэкI лэжьыгъэр районми республикэми къыщалъытащ, хуэфэщэн гулъыти къыхуащIащ.
Я мурадхэм и гугъу щищIым, ДзыхьмыщIым къыхигъэщащ «Къуажэхэм сыт и лъэныкъуэкIи зегъэужьын» къэрал программэмкIэ футбол щыджэгун губгъуэ, узыншагъэр щрагъэфIакIуэ комплекс, джэгукIэ зэмылIэужьыгъуэхэм хуэщIа щIыпIэ, парк зэраухуэнур, къуажэ музейм къызэрыпащIыхьыжынур, ар зыхуэныкъуэ IэмэпсымэхэмкIэ къызэрызэрагъэпэщынур, курыт школымрэ сабий гъэсапIэхэмрэ зэгъэпэщыжыныгъэхэр зэрыщрагъэкIуэкIынур. КъищынымыщIауэ, езым я къарукIэ къуажэ дыхьэпIэм и деж щаухуэнущ аркэрэ дзэ Iуэху хэхам хэтхэм папщIэ ЩIыхьым и республикэ аллеярэ.
Хьэтуейр илъэси 175-рэ зэрырикъум и щIыхькIэ, къуажэ администрацэм и унафэщI ДзыхьмыщI Анзор и жэрдэмкIэ жылэм теухуа усэ нэхъыфI тхыным хуэгъэпса, «Си къуажэ» зыфIаща зэпеуэр ирагъэкIуэкIащ. А махуэм а зэхьэзэхуэм щытекIуахэри абы хэтахэри утыку кърашэри ягъэлъэпIащ, фIыщIэ тхылъхэмрэ саугъэтхэмкIэ ягъэпэжащ. КъищынэмыщIауэ, я усэхэр зэрыт тхылъ щхьэхуи къыхудагъэкIыжащ.
Иджыри зы Iуэхугъуэ гуапэ зэфIагъэкIащ а махуэм. «Хьэтуей къуажэм щIыхь зиIэ и цIыху» цIэ лъапIэр зыфIащахэр наIуэ къащIащ. Апхуэдэу къуажэм и нобэрей гъащIэр ефIэкIуэным зи гуащIэ хэзылъхьа цIыхухэр ягъэпэжащ «Хьэтуей къуажэр илъэси 175-рэ ирокъу» медалхэмкIэ.
ЩIалэгъуалэр жыджэру хэтащ спорт зэхьэзэхуэхэм, кхъуейплъыжькIэрыщIэм. Зэпеуэм бжьыпэр щызыубыдахэм, къыщыхэжаныкIахэм кубокхэр, щIыхь тхылъхэр, саугъэтхэр иратащ.
Нэгузыужьу, щIэщыгъуэу екIуэкIа махуэшхуэр ягъэдэхащ республикэм и артистхэм. Пшыхьыр зэхуащIыжащ уафэр зэщIэзыгъэна хьэрэкIытIэ зэмыфэгъухэм къагъэщIа теплъэгъуэ дахэмкIэ.
ЩхьэщэмыщI Изэ.
